Piri Reis,
1465 doğumlu,
Amerika'yı gösteren Dünya haritaları ve
Kitab-ı Bahriye adlı denizcilik kitabıyla tanınan,
Osmanlı denizcisi, kaptanı ve kartografı.
1465 yılında
Karaman'da,
Hacı Ali Mehmed'in oğlu ve
Türk denizciliği ekolünün ustası olarak bilinen, Karaman'lı
Kemal Reis'in yeğeni olarak dünyaya gelen Piri Reis’in asıl adı, Muhiddin’dir. O dönemde
Osmanlı İmparatorluğu sınırlarına katılan
Karamanoğulları Beyliği’nin ileri gelenlerinin
Fatih Sultan Mehmed'in emriyle
İstanbul'a göç ettirilenleri arasında olan Kemal Reis ve ailesi, önce İstanbul'a, daha sonra da,
Gelibolu'ya giderek yerleşti.
1481’de
Akdeniz'de korsanlık yapmaya başlayan Piri ve amcası Kemal Reis,
1491’den sonra
Sicilya,
Sardunya,
Korsika adalarına ve Güney
Fransa kıyılarına yapılan akınlara katıldılar.
1486'da
Granada’nın Osmanlı Devleti'nden yardım istemesi üzerine,
1487 -
1493 yılları arasında, gemilerle Granada’lı Müslümanlar’ı
İspanya'dan
Kuzey Afrika'ya taşımakla görevlendirildiler.
1499 -
1502 yıllarında Osmanlı Donanması'nın,
Venedik Donanması'na karşı sağlamaya çalıştığı deniz kontrolü mücadelesinde, Osmanlı gemi komutanılığı görevini üstlenen Piri Reis, Akdeniz'de yaptığı seyirler sırasında gördüğü yerleri ve başından geçenleri, daha sonradan Kitab-ı Bahriye adıyla kaleme alacağı ve dünya denizciliğinin ilk kılavuz kitabı olma özelliğini taşıyacak olan kitabının taslağı olarak yazdı.
1511’de amcasının ölümünün ardından, bir süre için açık denizlere açılmayan ve Gelibolu'ya yerleşerek burada,
1513 tarihli ilk dünya haritasını çizen Piri Reis, bu haritasında
Atlas Okyanusu,
İber Yarımadası,
Afrika'nın batısı ile yeni dünya Amerika'nın doğu kıyılarını kapsayan haritayı çizdi. Orijinal çizimin elde bulunan üçte birlik parçasına, dünya çapında önem kazandıran,
Kristof Kolomb'un
1498'de çizdiği ve hala bulunamamış olan Amerika haritasındaki bilgileri kapsamasıdır.
Piri Reis bu haritayı,
1517'deki
Mısır seferi sırasında, dönemin padişahı
Yavuz Sultan Selim'e sundu.
Piri Reis seferin ardından, tuttuğu notlardan yararlanarak Bahriye için bir kitap yapmak amacıyla Gelibolu'ya dönen Piri Reis, düzenleği denizcilik notlarını,
1521'de, Kitab-ı Bahriye'de bir araya getirdi.
Kanuni Sultan Süleyman döneminde,
1523'deki
Rodos seferi sırasında da Osmanlı Donanması'nda yer almasının ardından,
1524'de Mısır seyrinde kılavuzluğunu yaptığı sadrazam
Pergeli İbrahim Paşa'nın beğenisini kazanınca,
1526'da, yeniden düzenlediği Kitab-ı Bahriye'yi Kanuni'ye sunan Piri Reis’in,
1528'de çizdiği, bugün elimizde bulunan
Kuzey Amerika haritasının da bir parçasını oluşturduğu, ilk haritadan daha büyük ölçekli ve gelişmiş olan ikinci haritası, teknik olarak döneminin en ileri örneğidir.
Osmanlı Donanması’ndaki son yıllarını güney sularında devlet için çalışarak geçiren Piri Reis, bu dönemde,
Hint Kaptanlığı yaptı,
Umman Denizi,
Kızıl Deniz ve
Basra Körfezi'ndeki deniz görevlerinde bulundu.
Portekiz'lilerin
Aden'i alması üzerine,
Süveyş'teki Osmanlı donanmasına kaptan olan atanan Piri Reis,
26 Şubat 1548'de Aden'i geri aldı.
1552'de önemli bir Portekiz üssü olan
Maskat'ı ve ardından
Kişm Adası'nı alarak
Hürmüz Kalesi'ni kuşatan ve Portekiz'lilerin Basra Körfezi'ni kapatmak istedikleri haberini almasının ardından kuzeye yönelen Piri Reis,
Katar Yarımadası'na ve
Bahreyn Adası'na egemen oldu.
Osmanlı donanmasında yaptığı son görev, acı olaylarla biten Mısır Kaptanlığı olan Piri Reis, 1552'de çıktığı ikinci seferin sonunda durulan
Basra'da, tamire ve dinlenmeye muhtaç donanmayı bırakıp ganimet yüklü üç gemi ile Mısır'a döndüğü için, hapsedildi. Donanmayı Basra'da bırakan, Basra valisi
Kubat Paşa'ya ganimetten istediği haracı vermeyen ve
1554'te, Mısır Beylerbeyi
Mehmet Paşa tarafından, hizmette kusur gerekçesiyle suçlanmasının ardından
Kahire'de idam edilen Piri Reis geride, tarihçilerce döneme damgasını vurduğu düşünülen iki dünya haritası ve çağdaş denizciliğin ilk önemli yapıtlarından biri olarak tanımlanan, Kitab-ı Bahriye adlı eserini bıraktı.
İdam edildiğinde, Piri Reis'in terekesine devlet tarafından el kondu.
Piri Reis
Normal Mod
